1784’de dört ayrı kasabanı birleşmesi ile kurulan Prag şehir merkezinde turistik olarak bilinen, gezilen ve şehir tarihi boyunca da hareketli olmuş beş mahalle bulunur.

1. ESKİ ŞEHİR   (STARE MESTO)

Eski şehir, Prag’ın kalbi ve ana meydanıdır. 11. yy’da kalenin etrafındaki yerleşimler, Vlatava’nın kıyılarına kadar uzanır. Eski şehir meydanı (Staromestske Namesti veya Old Town Square) bazı kaynaklarda “pazar yeri” olarak geçer. Bölge, 13. yy’da şehir niteliği taşımaya başlaması ve 1338’de Belediye sarayının inşası ile daha da değerlenir.

Barut kapısı: Defalarca restorasyon görmüş bu kapı eski şehrin girişinden kraliyet sarayının varlığını hatırlatır. Gotik mimaridir. 11. yydan beri burada bulunmakta olan kapı, bir zamanlar eski şehir’in 13 girişinden birisidir. Kral 2. Vladislav, kulenin temelini 1475’de atmıştır. Şehir meclisinin, kralın tahta çıkmasını kutlamak üzere inşa ettirdiği kapının savunma bakımından zayıf olduğu düşünülmüştür. İsyanlar nedeni ile kralın şehirden kaçması üzerine 8 yıl sonra yapım çalışmalarına ara verilmiştir. Kral, 1485’de geri dönmüş ama krallar bir daha Kraliyet sarayında kalmamışlardır.

Kapı, adını 17. yyda barut depolamak için kullanıldığı zamandan almaktadır. 1757’de Prusya istilası sırasında ağır hasar gördüğü için büyük kısmı kaldırılan oyma süslemeler, 1876’da eski yerlerine geri konmuştur.

Eski Belediye Sarayı: İlk kez 1338’de şehir meclisi olarak kurulun yapı, 

Prag’ın en önemli Art Nouveu yapısı, 1383-1485 yılları arasında kralların ikametgahı ve şehir meclisi olarak eski kraliyet sarayının yerine inşa edilmiştir. Yüzyıllarca bakımsız kalan ve kaderine terk edilen yapıdan geriye kalanlar, ilahiyat fakültesi ve askeri okul olarak hizmet vermeye devam etmiştir. 20. yüzyıl başında sergi salonları ve büyük oditoryumlara sahip bir kültür merkezi olarak da kullanılmış yapı, günümüzde 1945 Prag isyanında Nazilerin büyük zarar vermesi üzerine rengarenk Gotik ve Rönesans binaları şeklinde restore edilmiştir. İçeride, üzerinde büyük bir cam kubbe bulunan ve bazen balo salonu olarak da kullanılan, Prag’ın en önemli konser salonu ve bütün binanın kalbi olan Smetana Salonu yer alır.

28 Ekim 1918 tarihinde, yeni bağımsız Çekoslovakya’nın resmi olarak bu binada ilan edilmiş olması da binayı özel kılan ayrı bir tarihi değerdir.

Eski Belediye Sarayı kapının yan tarafındaki cumbanın üzerinde, “Prag, krallığın başı” yazıtı ve  1784 yılında tüm şehir adına benimsenmiş eski şehir arması yer alır. 

Astronomi saati (Belediye sarayı saati): Belediye sarayının ilk saati, 15. yy’ın başlarında sipariş verilmiştir. Rivayete göre, 1490 yılında saati yeniden yapan usta, bu şaheseri başka yerde tekrarlayamasın diye meclis üyelerince kör edilir. Saat o günden sonra defalarca onarılmışsa da bugünkü mekanizması 1552-72 yılları arasında düzenlenmiştir.

Her saat başı çaldığında havarilerin gösterisi vardır ve bir dakikalık bu gösteri turistler tarafından yoğun ilgi görür.

İlk önce, saatin solunda bulunan ve Ölüm’ü simgeleyen iskelet, sağ elinde tuttuğu ipi çeker. Ölümün öteki elinde ise ters çevirdiği bir kum saati vardır. Ardından iki pencere açılır ve havariler (11 havari ve Aziz Paulus) önlerinde Aziz Petrus ile bir daire çizerek sağdan sola doğru yavaşça pencerenin arkasından geçerler.

Bu bölümün sonunda bir horoz öter ve saat başını belirten çan çalar. Hareket eden diğer figürler ise; başını sallayıp duran bir Osmanlı, aynada kendine bakan “Kibir” ve bir yahudi tefecinin simgelediği “Açgözlülük” olarak sıralanır.

Saatte 16. yy’da büyük önem verilen zodyağın 12 evinden geçen güneş ile ayın hareketleri de belirtilmiştir.Üst bölümdeki zodyak sembollerin üzerindeki mekanik figürler hareket eder, alt bölüm ise bir takvimdir. Saatin yapımcısı, dünyayı evrenin merkezine yerleştirmiştir. Saatin amacı sadece doğru zamanı göstermek değil, ay ile güneşin dünya etrafında dönüşlerini de canlandırmaktır. Üzerinde güneşi ve saati işaret eden ibre, aslında üç farklı zamanı gösterir.

Ortaçağ Arap rakamlarından oluşan dış halka 24 saatlik bir günün hesaplanmasında güneşin hareketlerinden yararlanılan Eski Bohemya zamanını ölçer.

Roma rakamlarından oluşan halka ise bildiğimiz zamanı gösterir.

Kadranın mavi bölümü görünün kısmını simgeler. Bu kısım 12 bölümden oluşur.

Babil saati denilen ölçüde de, yazdan kışa göre değişen gün ışığı saatleri 12 parçaya bölünmüştür.

Tyn Kilisesi: Yapımına 14. yüzyılın ikinci yarısında başlanan Gotik kilise, Bohemya’daki reform hareketiyle özdeşleşmiş ve 15. yy’dan 1620 yılına kadar Prag’daki en önemli Husçu kilise olmuştur. Husçu kral, mezhebini buraya taşımış ve ön cepheye mezhebin sembolü olan ayin kadehi işlenmiştir (1460). Som altından olan Kadeh, daha sonra yerini alacak olan Meryem Ana (Madonna) heykelinin yapımında kullanılmak üzere eritilmiştir (1621).

Tyn kilisesinin dış cephesindeki ayin kadehi, Husçu öğretiyi simgeler (1460).

İç mekanda, “Çarmıha geriliş” i betimlendiği Gotik heykeller, kurşun-kalay karışımı vaftiz kurnası (1414) ve 15. yy’dan kalma Gotik vaiz kürsüsü yer alır.

Staromestske namesti: Prag eski şehir meydanı ve Tyn kilisesi

Staromestske namesti: Prag eski şehir meydanı ve Tyn kilisesi

Jan Hus anıtı: Dinsel reformcu ve Çek kahramanı vaiz Jan Hus’un görkemli anıt, Hus’un 500. ölüm yıl dönümü olan 1915’de açıldı. Anıtta, biri muzaffer Husçu savaşçılar, diğeri 200 yıl sonra göçe zorlanan Protestanlar olmak üzere iki grubun yanı sıra, ulusal uyanışı simgeleyen genç bir anne de yer alır. Hus’un baskın figürü, inançlarından vazgeçmektense ölmeyi yeğleyen insanın ahlaki üstünlüğünü vurgular.

Küçük bir Bohemya kasabasında, yoksul bir ailede doğan Jan Hus, dönemin önemli bilginlerinden biriydi. Katolik kilisesinin yoz uygulamalarına, müsrifliğine ve servetine yönelttiği eleştirileri, köylülerden soylulara kadar pek çok Çek arasında kabul görmüştür. Prag’da Bethlehem şapelinde verdiği reformcu vaiz nedeni ile aforoz edilen Hus, imparatorun kardeşi tarafından 1412’de Prag’dan sürüldü. 1414’de, öğretilerini Konstanz meclisinde sunmak istedi, ancak imparatorun güvencesinden olmasına karşın hapse atıldı. 1415’de ise sapkın ilan edilerek kazıkta yakıldı.

2. YAHUDİ MAHALLESİ   (JOSEFOV)

Ortaçağ’da Eski şehir’de iki ayrı Yahudi cemaati vardı. Batıdan genenler Eski-Yeni sinegog (1280) tarafına, Bizans İmparatorluğundan gelenler ise İspanyol Sinegogu civarına yerleşmişlerdir. Zaman içinde, bu iki yerleşim birleşmiş ve ortaya kapalı bir Getto çıkmıştır.

Baskıcı yasaların kurbanı olann Praglı yahudiler, 16. yy’da utanç işareti olarak sarı bir halka takmak zorunda bırakılmışlardır. Hristiyanlarca sık sık yangın çıkarmak veya kutuları zehirlemek gibi iftiralarla suçlanmışlardır. Bu ayrımcılık, 1784 yılında 2. Joseph ile birlikte azaldığı için mahalleye onun adı verilmiştir.

Bölge, 1850’de resmi olarak Prag’a dahil olmuştur. 1890 larda bölgedeki sağlık koşullarının yetersizliği nedeni ile, çoğu yapının yıkılması söz konusu olmuş olsa da Belediye sarayı, birkaç sinegog ve eski yahudi mezarlığı bu yıkımdan kurtulmuştur.

Eski-Yeni Sinagog (Staronova Synagoga): Avrupa’nın bu en eski sinagogudur (1280) ve Prag’ın en eski Gotik binalarından biridir. Sinagog, yangınlardan, 19. yy’daki gecekonduların temizlenmesi girişiminden ve sayısız Yahudi soykırımından kurtulmuştur. Bugün hala Prag Yahudilerinin dini merkezi olan sinagog, yanına sonradan yıkılan başka bir sinagog yapılana kadar “yeni sinagog” adı ile anılmıştır.

Gotik taç kapısında 12 Yahudi kabilesini temsil eden 12 üzümün bulunduğu bir asma kabartması vardır.

— Yahudi sancağı: Prag Yahudilerinin tarihi sancağında, Davut’un yıldızı ve 14. yy’da Yahudilerin giymek zorunda oldukları şapka resmedilmiştir.

— Ark: Bu mabet, sinagogdaki en kutsal yerdir ve içinde kutsal Tora tomarları saklanır. Ark’ın üzerindeki alınlık tablası, 13. yy yaprak oymalarıyla süslenmiştir.

— Löw’ün koltuğu: 16. yy’da yaşamış bu sıradışı bilginin koltuğunun arkasındaki duvara Davut’un yıldızı işlenmiştir.

Staronova Synagoga (Eski-Yeni Sinegog)

Staronova Synagoga (Eski-Yeni Sinegog)

Yahudi Belediye Sarayı: 1570-77 yılları arasında belediye başkanı tarafından yaptırılmış, 1763’de süslü geç-Barok tarzı ile yeni bir görünüm kazanmıştır.

Çatıda, yeşil kule külahı ve küçük ahşap bir saat kulesi vardır. Yahudilere kuleyi yapma hakkı, 1648’de İsveçlilere karşı yapılan Karel köprüsü savunmasına katıldıkları için verilmiştir. Köşe çatıların birinde bir saat daha bulunur. Üzerinde ibranice figürleri ve ibranice sağdan sola okunduğu için saatin ters yönünde dönen kolları vardır.

Belediye sarayı bugün, Çek Cumhuriyeti’ndeki Yahudi Dinsel cemaatler Konseyi’nin ikametgahıdır.

3. PRAG KALESİ VE HRADCANY   (PRAZSKY HRAD A HRADCANY)

Prag kentinin tarihi 9. yy’da Prens Borivoj’un kurduğu kale ile başlar. Kale, Vlatava nehrinin yüksek konumu sayesinde, Premysellerin idaresindeki toprakların merkezi haline gelir. O zamanlar, kale duvarları içerisinde bir saray, üç kilise ve bir manastır vardır. 1320 civarında kalenin dış avlusunun parçası olarak Hradcany şehri kurulur.

Prag kalesinin ilk kez istihdam edildiği 11. yüzyıldan itibaren Bohemya kralları burada yaşamışlardır. Bina üç farklı mimari katmandan oluşur. 1135’de yaptırılan Romanesk saray, günümüzdeki yapının mahzenlerini oluşturur. Premysl 2. Otokar ve 4. Karl bunun üzerine eklemeler yaptırmışlardır.

Kale başta 4. Karl ve Vladislav Jagiello dönemlerinde olmak üzere, defalarca yenilenmiştir. 1541 yangını sonrası harabeye dönen kale, Rönesans tarzında yeniden inşa edilmiş ve 2. Rudolf döneminde kültürel bir canlanma yaşamıştır.

Kale, geçirdiği çeşitli yangınlara ve istilalara rağmen 1924’de geçirdiği kapsamlı bir restorasyon ile, Aziz Vitus katedralinin Gotik haşmetinden, burayı asıl ikametgahı olarak kullanan son Habsburg 2. Rudolf’un Rönesans eklemelerine kadar, tarihin her döneminden kalma kilise, şapel, salon ve kule gibi yapılarını hala korumaktadır. Tekdüze dış cephesinin ardında, şık Gotik ve Rönesans salonları vardır. Özellikle armalarla süslü “Yeni topraklar” odasının duvarları ve tavanları görülmeye değer.

1918 yılında Çekoslovakya başkanının konutu olmuştur; Çek Cumhurbaşkanının da burada bir bürosu vardır. Başbakanlık ofisi ise çeşmenin olduğu avluya bakar. Her saat başı askerlerin nöbet değişim töreni yapılır ve öğle saatindeki törende borular çalar.

Aziz Vitus Katedrali (Katedrala Sv. Vita): İnşasına Lüksemburglu Jan’ın emri ile 1344 yılında başlanmıştır.19. ve 20. yüzyıl mimarları ve sanatçıları tarafından tamamlanan katedralde, kraliyet mücevherleri ile “iyi kral” Vaclav’ın mezarı bulunmaktadır. Bugüne kadar gördüğüm en etkileyici mabetlerden birisi.

Prag kalesi ve kale içi mahallesi dış avlusu kapısı ve Aziz Vitus Katedrali (1344)

Prag kalesi ve kale içi mahallesi dış avlusu kapısı ve Aziz Vitus Katedrali (1344)

4. KÜÇÜK MAHALLE   (MALA STRANA)

Bu bölge, Prag’ın yakın tarihindeki en az etkilenen kısmıdır. 1257 yılında Kale’nin eteklerinde kurulan Küçük Mahalle, nehrin üzerinden Eski Şehir manzaraları sunar.

18. yy sonundan bu yana yeni binaların inşa edilmediği semt, tarihi plakalara sahip eski evler ve Barok saraylar bakımından çok zengindir. Etrafındaki evlerin çoğu ortaçağdan izler taşısa da, hepsi Rönesans ve Barok dönemlerde yeniden inşa edilmiştir. Küçük mahalle meydanının (Malonstranke Namesti) merkezinde, barok mimariye sahip Aziz Niklaus kilisesi yer alır. Bir zamanlar kilisenin yanında bir Cizvit okulu bulunuyordu.

Meydanın üst kısmı boyunca, Neo-klasik Lichtenstein Sarayı’nın kiliseye bakan ön cephesi uzanır. Önünde, 1713’deki veba salgınının sona erimini belirtmek üzere Kutsal üçlemenin onuruna dikilmiş bir sütun yükselir.

Aziz Niklaus Kilisesi ( Kostel Sv. Mikulase): 12. yy’da inşa edilen kilise, 14. yy’da Tyn kilisesi yapılana kadar Eski Şehir’in cemaat kilisesi ve toplantı mekanı olmuştur. 1620 yılındaki Beyaz Dağ savaşı’nın ardından, Benedikten Manastırını’n bir parçası olur (?).

1781’de 2. Joseph’in, yararlı sosyal faaliyetler için kullanılmayan manastırları kapatır ve kilise de talan edilmiştir. 1. Dünya savaşı sırasında Prag gornizon komutanının da desteği ile restore edilmiştir. Savaş sona erdiğinde, Çekoslav Husçu kilisesine devredilen barok mabed bugün konser salonu olarak hizmet vermektedir.

Nefte haç şeklinde devasa bir ahize asılıdır. Kilisedeki heykeller, freskler ve resimler dönemin önce gelen sanatçılarının eserleridir.

Küçük mahalle köprü kulesi

Karluv Most

Aziz Adalbert (1709) heykeli ve Küçük Mahalle köprü kulesi

Karluv Most (Karel Köprüsü – Charles Bridge): 1342’de sel ile yıkılan Judith köprüsünün (1158’de inşa edilmiş) yerine 1357’de 4. Karl tarafından temelleri atılmıştır. Prag’ın bu en ünlü anıtı, Eski şehir’i Küçük Mahalle’ya bağlar. Günümüzde trafiğe kapalı, bir zamanlar köprüden yanyana dört atlı araba geçebiliyormuş.

Yıpranmış heykellerin çoğu, asıllarının kopyalarıdır ve orijinalleri Ulusal Müze el yazmaları galerisinde ve Vysehrad’da sergilenmektedir. Gotik Eski şehir kulesi kendi türünün ayakta kalmış en iyi örneklerindendir.

–          Aziz Vaclav (1858)

–          Aziz Kosmaz, Aziz Daminianos ve İsa (1709)

–          Aziz Jean de Matha, Aziz Felix de Valois ve Kutsal İvan (1714) : Bu azizler, Hristiyanlığın özgürlüğünü, heykelin alt kısmındaki inançsızlardan satın almak için para toplamak üzere Kutsal Üçleme tarikatını kurmuşlardır. Osmanlı figürü ile aşına olduğumuz heykel

–          Aziz Vitus (1714) – Dansçıların koruyucu azizi

–          Aziz Adalbert (1709)

–          Aziz Philip Benzi (1714)

–          Azize Luitgard (1710) : Heykeltraşının 26 yaşında yaptığı bu kompozisyonda, kör Cistercium rahibesinin, İsa’yı görüp onun yaralarına dokunduğu ünlü düşü anlatılmıştır.

–          Aziz Cajetan (1709)

–          Aziz Nikolas Tolentino (1708)

–          Aziz Augustinus (1708)

–          Aziz Vincent Ferree ve Aziz Procopius (1712) : Bu detayda, Aziz Vincent’in Yahudileri Hristiyanlaştırmasına üzülen bir haham görülmektedir. Aziz Procopius Bohemya’nın koruyucu azizlerindendir.

–          Taddeus (Havari Aziz Yahuda) – 1708

–          Assisili Aziz Francesco iki melekle (1855)

–          Padovalı Aziz Antonio (1707)

–          Azize Ludmilla (1710)

–          Aziz Norbert, Aziz Vaclav ve Aziz Sigismund (1853)

–          Aziz Francesco Borgia (1710)

–          Vaftizci yahya (1857) : elindeki haç ile Kaleye işaret eden heykel

–          Aziz Christopher (1857)

–          Aziz  Kyrillos ve Aziz Methodios (1938)

–          Aziz Francesco Xavier (1711) : Cizvit misyoneri, üç mağribi ile iki Doğulu taşır. Heykeltraş Brokof, Azizin solundadır.

–          Azize Anna (1707)

–          Aziz Yusuf (1854)

–          17. yy çarmıhı : Çarmıh, 200 yıl boyunca köprüde durmuştur. Yaldızlı İsa heykeli 1629 yılından kalmadır ve İbranice “Kutsal, kutsal, Kutsal Tanrı” yazıtı, Tanrı’ya küfreden bir Yahudi’ye ödetilmiştir.

–          Pieta (1859)

–          Azize Barbara, Azize Margaret ve Azize Elizabeth (1707)

–          Madonna ve Aziz Bernard (1709) : Çocuk melekler, kırbaçlanma ve horoz gibi sembollerin yer aldığı İsa’nın çilesi, heykelin bir bölümünü oluşturur.

Eski şehir köprü kulesi ve Pinakololu kule külahı: Bu kule, 14. yy sonunda inşa edilmiştir. Yeni Karel köprüsünü tamamlayan kule, Eski şehir istihkâmlarının da bir parçasını oluşturuyordu. Kule üzerindeki heykeller (soldan sağa): 4. Karl, Aziz Vitus ve 4. Vaclav

5. YENİ ŞEHİR

Bugün yeniden düzenlenen yeni şehir, 1348 ylında 4. Karl tarafından kurulmuştur. Etrafında üç büyük Pazar meydanı yer alır:
– Saman pazarı (Senovazne meydanı)
– Sığır pazarı (Karel meydanı)
– At pazarı (Vaclav meydanı)

Eski şehir’in iki katı büyüklüğündeki bölgeye, nalbant, tekerlekçi ve bira üreticisi gibi zanaatkarlar ve tüccarlar yerleşmiştir. 19. yy sonlarında büyük kısmı yıkılan Yeni Şehir, yapılanma süreçlerini sonunda bugünkü haline kavuşmuştur.

Aziz Vaclav (St. Wenceslas) meydanı

Aziz Vaclav (St. Wenceslas) meydanı ve Ulusal Müze

Vaclav meydanı (Vaclavske Namesti veya Wenceslas Square): Eskiden bir at pazarı olan meydanda, günümüzde oteller, restoranlar ve kulüpler yer alır. 

Meydana hâkim olan unsurlar, Aziz Vaclav’ın bronz atlı heykeli (1912) ve onun arkasında yer alan Ulusal müzedir.

Kardeşi Boleslav tarafından öldürülen Aziz Vaclav, Bohemya’nın koruyucu azizidir. Vaclav heykelinin kaidesinde koruyucu Çek azizlerini betimleyen küçük heykeller vardır. Heykelin birkaç metre önünde açılmış gayrı resmi sembolik mabed Komünizm Kurbanları anıtı olarak bilinir.

Meydan, yakın Çek tarihindeki birçok olaya tanıklık etmiştir. Öğrenci Jan Palach 1969’da kendisini burada yakmış, Kasım 1989’da polis şiddetine karşı meydanda başlatılan gösteri ise Kadife Devrim’in ve komünizmin yıkılmasının yolunu açmıştır.

1890 tarihli Ulusal Müze’nin merdivenlerinde öğrenci Jan Palach’a adanmış bir anıt yer alır.

Ulusal Tiyatro (Narodni Divadlo): Altınla taçlanmış bu tiyatro, Çek kültürel uyanışının en önemli sembollerindendir. 1868 yılında başlayan yapım çalışmaları hayırseverlerce finanse edilmiştir. Orijinal neo-klasik tasarım, Çek mimar Josef Zitek’e aittir.

Tiyatro, resmi açılışından kısa bir süre önce çıkan  yangında yıkılınca altı hafta içinde yeniden inşa için gereken para toplanmış ve iki yıl içinde aynı mimar tarafından, dönemin Çek sanatçıları ile beraber yapılmıştır. 1883 yılında, ateşli bir yurtsever olan ve Çek ulusal uyanışına sanatı ile ilham vermiş Çek besteci Smetana’nın Libuse operasıyla perdelerini açmıştır. 1980’lerin başında restore edilmiştir. Giriş kapısını üzerindeki bronz atlı araba zafer tanrısını taşır.

Prag ve Çek tarihi >>>>

Prag’da 6 gün >>>>

Prag fotoğraf albümü >>>>

Karlovy Vary fotoğraf albümü >>>>

[ALINTI VE DERLEMEDİR]