On gün boyunca Tahran’dan Şiraz’a, başkentten yolun sonundaki köylere kadar 2000 km kadar yol yapıyoruz ve son durağımız Şiraz bölgesinin yaylalarında kurulmuş göçer çadırları oluyor.

Şiraz’dan yola çıktığımızda tek bildiğimiz bize rehberlik eden tur şirketinin göçerler ile önceden haberleştiği ve göçer bir ailenin bizi beklediği oluyor. Nasıl bir aile veya ortam ile karşılaşacağımızı ise bilmiyoruz. Zira, önceki günlerde şehirlerarası gittiğimiz uzun yolculuklarda rastladığımız ve fotoğraflamak istediğimiz göçer ailelerden görür görmez yüzünü çevirenler veya aracımızı taşlayanlar da olmuştu.

Yol üstünde bir kayak merkezinde öğle yemeği molası verdikten sonra göçer ailenin çadır kurduğu düzlüğe ulaşıyoruz (rakım 2600 metre).

Selamlaşmanın ardından misafir olduğumuz ailenin Kaşkay Türklerinden olduğunu öğrenmek bizi daha da meraklandırıyor ve heyecanlandırıyor.

Kendi dillerinde (Türkçe) “Kara Çadır” dedikleri büyük yün çadırın içine serilmiş rengarenk halıları üzerinde hep birlikte çay içiyor, rehberimizin de tercümanlığı ile sohbet ediyor ve Kaşkay Türklerini tanımaya çalışıyoruz. 

Hanımcan teyzenin nargile keyfi

Hanımcan teyzenin nargile keyfi

İran’da dağınık gruplar halinde yaşamakta olan ve nüfusu 6 milyonu aşan ahali ülke nüfusunun yaklaşık %8’ini oluşturmakta.  

Günümüzde çoğu yerleşik şehir hayatına geçmiş Kaşkay Türkleri için Firuze ve Şiraz şehirleri iki önemli merkez. Şiraz çevresine yerleşmiş göçerler kış gelince Kazerun ve Şiraz şehirlerine, havalar ısınınca ise yaylalara olmak üzere yılda iki kez göçmekte.

Yüzyıllar önce Moğollar’ın İran’ı işgali sırasında ve sonrasında Kazakistan’dan göçüp gelen ve buralarda yerleşen Türkler, Kaşkay ismini birlikte göç ettikleri atlarından almışlar. Beyaz alınlı bu atlara kendi dillerinde “kaşri” diyorlarken, gel zaman git zaman bu atlar üzerinde göçenlere de “Kaşkay” denmeye başlanmış.

On yıl öncesine kadar daha içe kapalı bir toplum olup kendi içlerinde evlenirken, yerleşik hayata geçen nüfusun artması neticesinde İranlı eşlerle evlilikler de artış göstermiş.

Ziyaret ettiğimiz 5-6 kişilik ailenin 400’den fazla koyunu var. Besledikleri koyunların sütünden ve yününden faydalanıyorlar. Ayrıca arıcılık da yapıyorlar.

İhtiyaçları fazlasındaki ürünlerini toptancılarla, yaylaya gelen turistlere ve şehirdeki müşterilerine satıyorlar.

Sürü biz varmadan az önce otlamaya çıktığı için, çadırda geçirdiğimiz birkaç saat içinde daha çok kadınların mutfak işlerine şahit oluyoruz. Hanımcan teyze ile sütü mayalıyor ve koca bir kazanda yoğurt uyutuyoruz.

Hanımcan teyzenin mutfağı

Hanımcan teyzenin mutfağı

Ailenin en yaşlısı olan Hanımcan teyze ile Türkçe konuşarak anlaşabiliyoruz. Üç etekli parlak renkli elbiseler giyen Kaşkay kadınlar özellikle halı dokumaktaki ustalıkları ile biliniyorlar. Besledikleri koyunlarının yünü ile dokudukları ve doğal bitkilerden ve böceklerden elde ettikleri boyalar ile renklendirdikleri halıları kışın Şiraz’da satıyorlarmış.

Türk halıları ile İran halılarını ayıran temel özellik 7 cm’lik bir bölümdeki düğüm sayısı oluyor. Rehberimiz, daha incelikli ve daha sık dokunan Türk halısının daha değerli olduğunu anlatıyor.

Göçerlerin dokuduğu, tamamen el emeği halılar ise en değerlileri olarak nitelendiriliyor. Şehirde dokunan ipek – pamuk karışımı halılardan farklı olarak göçerler halılarını tamamen yünden elde ettikleri ipler ile dokuyorlar.

Göçerler annelerinden öğrendikleri motifleri, nesilden nesile aktarıyorlar. Zaman içinde, ailelerin de kendilerine ait motifleri oluyor böylece. Kimisi beli bir motifi izlerken kimisi tamamen hayal ürünü oluyor ve tek seferlik üretiyor. Bu nedenle simetrik de olmayabiliyor ve bu nedenle değeri daha da artıyor.

Evlenmek isteyen kızlar da gönüllerinden geçeni yine halılar üzerinden dillendiriyor. Delikanlının evlilik teklifine karşılık vermek isteyen genç kız bir halı dokumaya başlıyor. Halısına işlediği aslan motifinin kuyruğu yukarıda ise evet, aşağıda ise yanıtı hayır anlamına geliyor. Halının dokuma süresi de yine motifine ve nazlı kızın gönlüne göre, 15 gün ile 15 ay arasında değişebildiği söyleniyor.

21.05.2016

Geleneklerini koruyan Kaşkay kadınları parlak renkli kıyafetler giyiyorlar

Geleneklerini koruyan Kaşkay kadınları parlak renkli kıyafetler giyiyorlar